"Komiks Polski. Złoty Okres" – katalog wystawy z Jeleniej Góry

Kuratorem wystawy i redaktorem katalogu jest Piotr Machłajewski, a wydawnictwo liczy sobie pokaźną objętość – zarówno w warstwie tekstowej, jak i reprodukcji plansz.

Katalog jest czymś więcej niż tylko albumem z ilustracjami do wystawy. To prawdziwa publikacja naukowa i popularyzatorska zarazem, zbierająca teksty kilkorga badaczy i krytyków komiksu, którzy z różnych perspektyw przyglądają się tytułowemu „złotemu okresowi". Warto od razu zaznaczyć, że samo pojęcie nie jest oczywiste – jak pisze Machłajewski we wstępie, w literaturze przedmiotu funkcjonują różne określenia: złoty czas, złota era, złoty wiek. Katalog przyjmuje tę umowność i stara się ją przepracować.

Otwierający tekst kuratora wystawy kreśli kontekst epoki – polityczny, wydawniczy, ekonomiczny. Przypomina, że polska scena komiksowa funkcjonowała za „żelazną kurtyną", odcięta od zalewu zachodniej kultury popularnej, co z jednej strony ją ograniczało, z drugiej – pozwalało rozwijać się w specyficznych, własnych warunkach. Autorzy dobrze zarabiali, nakłady były olbrzymie, a zeszyty i albumy z tamtego czasu do dziś są wznawiane i chętnie czytane. Ten raj się jednak skończył – wraz z transformacją ustrojową i wejściem zachodniego kapitału wydawniczego kariery większości polskich twórców komiksowych po prostu się załamały.

Kolejne teksty zagłębiają się w szczegóły. Adam Rusek w swoim eseju opisuje m.in. kulisy funkcjonowania wydawnictw – Wydawnictwa Harcerskiego, „Sportu i Turystyki", KAW-u i MAW-u – oraz rolę, jaką w tym systemie odgrywali nie tylko twórcy, ale i redaktorki zwykłych oficyn, decydujące o kształcie publikowanych serii. Marcin Osuch i Konrad Wągrowski poświęcają swój tekst historii komiksu w „Świecie Młodych", gdzie w 1957 roku zadebiutowali Tytus, Romek i A'Tomek – bohaterowie, którzy stali się symbolem całej epoki. Marek Misiora z kolei bierze pod lupę komiks prasowy, ten najsłabiej zbadany i najtrudniej dostępny dla dzisiejszego czytelnika – gazety się nie zachowywały, biblioteki są niekompletne, a duża część materiałów przetrwała wyłącznie w prywatnych kolekcjach.

Michał Traczyk w swoim tekście rozlicza się z jakością fabuł złotego okresu. Jerzy Szyłak i Jakub Konefał przyglądają się czasopismom i opowieściom obrazkowym w szerszym kontekście przemian kulturowych epoki Gierka. Dawid Głownia śledzi recepcję komiksu w dyskursie publicznym PRL-u – od stalinowskiego potępienia po stopniową akceptację. Katalog zamyka spojrzenie z zewnątrz: czeski badacz Tomáš Prokůpek porównuje sytuację polskiego i czechosłowackiego komiksu, wskazując zarówno podobieństwa, jak i istotne różnice.

Całość uzupełniają reprodukcje plansz – surowe, bez dodatkowej obróbki graficznej, co było świadomą decyzją redakcji. Nie są to więc efektowne, przetworzone cyfrowo obrazki, lecz wierne odwzorowania oryginalnych materiałów, niekiedy z widocznymi śladami czasu. Dla kogoś, kto chce zobaczyć, jak naprawdę wyglądała polska kreska złotej epoki – to atut. Prace na wystawie pochodzą od samych autorów oraz ze zbiorów prywatnych kolekcjonerów, m.in. Magdaleny Bochniak, Daniela Góry, Moniki Grochowskiej, Pauliny Kędziory, Wojciecha Łowickiego czy Piotra Machłajewskiego, a także z zasobów Centrum Komiksu i Narracji Interaktywnej EC1 w Łodzi.

Katalog dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z Funduszu Promocji Kultury oraz ze środków Miasta Jelenia Góra. Partnerem jest Galeria Komiksu, patronat medialny objęły „AQQ", „Otwarte Komiksy" i „Zeszyty Komiksowe".

Projekt i skład to robota Jarka Obważanka z Dymkołamaczy – estetycznie spójna i czytelna.

Jeśli interesuje Was polska historia komiksu i chcecie mieć w ręku coś solidniejszego niż okolicznościową broszurę – warto.