„Palce z kwarcu”. Recenzja komiksu

Wiecie co? Wszystkie Wojtki to porządne chłopaki.
I nie mówię tego tylko dlatego, że dwóch z nich prowadzi Bloga o komiksach. Jest w historii tego imienia coś szczególnego. Wojtek potrafił zostać królem, świętym, żołnierzem, bohaterem narodowym, a nawet niedźwiedziem noszącym pociski artyleryjskie podczas wojny.
Karol Kalinowski postanowił pójść o krok dalej.

W „Palcach z kwarcu” autor zabiera nas do alternatywnej wersji Polski, w której historia, literatura, kinematografia, fantastyka naukowa, narodowe mity, gry komputerowe, komiksy i internetowy humor mieszają się w proporcjach całkowicie wymykających się zdrowemu rozsądkowi.

Brzmi jak przepis na katastrofę. A jednak działa. I to zaskakująco dobrze.

Akcja „Palców z kwarcu” rozpoczyna się 22 lutego lub 1 marca 1810 roku w Rtęciowej Woli. Już ten drobny szczegół stanowi pierwszą wskazówkę, że Karol Kalinowski nie zamierza trzymać się szkolnych podręczników ani historycznych rygorów. To jedno z dziesiątek puszczonych przez autora oczek do czytelnika.

Poznajemy młodego Wojtka, który pasie świnie i przygrywa sobie na fujarce. Jego spokojne życie kończy się w chwili, gdy z kosmosu spada przedstawiciel Ligi Kosmicznych Strażaków. Umierający przybysz poszukuje istoty o najczystszym sercu i umyśle, której mógłby przekazać swoje moce. Wybór pada właśnie na Wojtka.

Na tym jednak dziwności się nie kończą. Kosmiczny strażak niczym transformers zamienia się w nowy dworek bohatera, pozostawia mu do pomocy robota, a kilka lat później Wojtek wyrasta na twórcę przełomowej konsoli do gier „Paweł 64”. Z wynalazkiem trafia na bankiet w Ambasadzie Pruskiej w Lidzbarku Warmińskim, gdzie poznaje tajemniczego Pana Tadeusza. To właśnie od tego momentu rozpoczyna się szpiegowsko-dywersyjna intryga związana z Maksizmem – specyfikiem, za pomocą którego pruskie elity planują przejąć władzę.

I tutaj najlepiej się zatrzymać.

Nie dlatego, że później dzieje się mniej. Wręcz przeciwnie. Każdy kolejne strony dokładają nowe elementy do tej szalonej układanki, a samodzielne odkrywanie kolejnych pomysłów jest jedną z największych przyjemności płynących z lektury.

Największą siłą „Palców z kwarcu” nie jest sama fabuła, lecz sposób jej prowadzenia.

Kalinowski stworzył świat, który na pierwszy rzut oka przypomina kompletny galimatias. Obok historycznych postaci i wydarzeń pojawiają się elementy science fiction. Romantyczne mity narodowe zderzają się z technologią rodem z retrofuturystycznych wizji. Szkolne lektury spotykają się z popkulturą, a poważne motywy sąsiadują z pomysłami, które równie dobrze mogłyby narodzić się podczas nocnej rozmowy przy planszówkach.

Najciekawsze jest jednak to, że ten świat nie funkcjonuje jak przypadkowa kolekcja odniesień. Autor bardzo świadomie buduje własną rzeczywistość, podporządkowaną jednej nadrzędnej zasadzie – dobrej zabawie. Pod warstwą szaleństwa kryje się wewnętrzna logika, dzięki której nawet najbardziej odjechane pomysły wydają się naturalnym elementem tego uniwersum.

Jednocześnie jest to album nagradzający uważność. Im więcej kulturowych, historycznych i popkulturowych tropów uda się wychwycić, tym większą satysfakcję przynosi lektura. Nie oznacza to jednak, że bez tej wiedzy historia staje się niezrozumiała. Działa również jako pełnokrwista przygodowa opowieść. Część aluzji i ukrytych żartów może po prostu przelecieć obok.

Dawno żaden polski komiks nie wywoływał u mnie tak częstych wybuchów śmiechu.

Nie chodzi nawet o pojedyncze gagi i żarciki. Humor działa tutaj na kilku poziomach jednocześnie. Czasem wystarczy jedno zdanie dialogu. Czasem bawi sam pomysł stojący za sceną. Innym razem autor przez kilka stron cierpliwie buduje sytuację tylko po to, by zakończyć ją idealnie wymierzoną puentą.

Co ważne, nie jest to humor oparty na wygłupach. W wielu miejscach mamy do czynienia z inteligentną satyrą i celną ironią. Kalinowski bawi się narodowymi mitami, stereotypami, sposobami opowiadania historii i naszym przywiązaniem do rozmaitych kulturowych świętości. Robi to jednak bez zadęcia i bez potrzeby udowadniania czegokolwiek.

Efekt jest taki, że podczas lektury nie da się być poważnym. Śmiech to zdrowie, a lektura tego szalonego komiksu jest niczym pakiet witamin.

Warstwa graficzna równie skutecznie wspiera charakter tej opowieści.

Kalinowski operuje prostą, mocno uproszczoną kreską. Taki styl może początkowo sprawiać wrażenie minimalistycznego, jednak już po kilku stronach widać, jak bardzo jest przemyślany.

Największe wrażenie zrobił na mnie rytm narracji. Autor znakomicie operuje układem kadrów i tempem opowiadania. Wiele scen przypomina precyzyjnie skonstruowane paski humorystyczne, w których odpowiednie rozłożenie dialogów i obrazów jest równie istotne jak sama puenta. Dzięki temu komediowe momenty wybrzmiewają wyjątkowo skutecznie.

Podoba mi się również sposób wykorzystania pustej przestrzeni, kontrastów i drobnych wizualnych detali. Rysunki nie przytłaczają nadmiarem szczegółów. Prowadzą wzrok dokładnie tam, gdzie powinien spojrzeć odbiorca. Ta pozorna prostota okazuje się niezwykle skutecznym narzędziem narracyjnym.

Całość w czerni i bieli o dziwo świetnie pasuje do opowiadanej przez autora historii.

Po zamknięciu „Palców z kwarcu” miałem poczucie obcowania z czymś naprawdę autorskim. Z historią stworzoną przez kogoś, kto najpierw wymyślił świat, który sam chciałby przeczytać, a dopiero później zaczął zastanawiać się, czy ktokolwiek za nim nadąży.

Takie komiksy zdarzają się rzadko. Jeszcze rzadziej trafiają się takie, które przy całym swoim szaleństwie pozostają jednocześnie tak konsekwentne, tak błyskotliwe i tak zwyczajnie zabawne.

Jeżeli tęsknicie za opowieściami, które potrafią zaskakiwać, które nie boją się ryzyka i które mają własny charakter, sięgnijcie po „Palce z kwarcu”.

W najgorszym przypadku spędzicie kawałek dnia z bardzo dobrym komiksem.

W najlepszym odkryjecie świat, z którego po prostu nie będziecie chcieli wracać.

[Współpraca reklamowa] Komiks do przygotowania recenzji otrzymałem od wydawnictwa Kultura Gniewu. Wydawnictwo nie miało żadnego wpływu na moją ocenę.

Polecana lektura

"Palce z kwarcu"

To jest link afiliacyjny. Kupując za jego pomocą, wspieracie rozwój bloga, a cena dla Was pozostaje bez zmian.

Sprawdź cenę w Gildii

Zamieszczone w recenzji obrazy pochodzą z omawianego komiksu i zostały wykorzystane wyłącznie w celach informacyjnych oraz promocyjnych, w ramach dozwolonego użytku recenzenckiego. Nie są w żaden sposób używane ani udostępniane w celach szkolenia systemów sztucznej inteligencji.