"Clear. Bez filtra". Recenzja komiksu

Rzeczywistość bywa paskudna. I nie mam tu na myśli poniedziałkowego poranka, rachunków za prąd czy deszczu za oknem. Chodzi mi o cały ten syf, który codziennie oglądamy w wiadomościach, internecie i na ulicach. Wojny, przemoc, bieda, ludzkie nieszczęścia. Czasami człowiek ma już tego wszystkiego serdecznie dość. Nawet zdjęcia z wakacji poprawiamy tak długo, aż przestają przypominać oryginał. A gdyby ktoś zaproponował nam możliwość wyłączenia wszystkich nieprzyjemnych widoków? Jedno kliknięcie i oglądamy świat taki, jaki chcemy. Brzmi kusząco? Pewnie, że tak. Tylko co z tego, skoro całe to bagno nadal istnieje, a my po prostu przestaliśmy je zauważać?

I właśnie wokół takiego pomysłu obraca się „Clear. Bez filtra”. Przyznam, że już sama zapowiedź tego komiksu rozbudziła moją ciekawość. Bo skoro dzisiaj tak chętnie poprawiamy zdjęcia i zamykamy się we własnych internetowych bańkach, to co by się stało, gdybyśmy mogli w podobny sposób urządzić sobie cały otaczający nas świat? Jak wyglądałoby życie w rzeczywistości, w której każdy widzi to, co chce zobaczyć? I czy znalazłby się jeszcze ktoś, kto wolałby oglądać ją bez żadnych upiększeń?

Za scenariusz „Clear” odpowiada Scott Snyder, doskonale znany czytelnikom między innymi z „Batmana” i „Amerykańskiego wampira”. Do współpracy zaprosił Francisa Manapula, rysownika „Flasha” i „Detective Comics”, który tym razem zajął się również kolorami. Komiks po raz pierwszy ukazał się w 2021 roku w ramach cyfrowej inicjatywy comiXology Originals, pod szyldem Best Jackett Press. Dwa lata później doczekał się wydania papierowego nakładem Dark Horse Comics. Na polskim rynku album pojawił się w 2026 roku dzięki wydawnictwu Scream Comics, które powierzyło tłumaczenie Robertowi Lipskiemu. Całość liczy 152 strony i stanowi zamkniętą opowieść utrzymaną w klimacie futurystycznego kryminału noir.

Akcja rozgrywa się w San Francisco w 2052 roku. Miasto podupada, lecz mało kto musi na to patrzeć. Dzięki technologicznym „zasłonom” sprzężonym z mózgiem można nakładać na otoczenie dowolne filtry wizualne: zamienić je w scenerię westernu, plan starego hollywoodzkiego filmu albo kolorową animację. Pod spodem nic się nie zmienia. Sam Dunes, były policjant, a dziś prywatny detektyw, należy do nielicznych, którzy wybierają tryb „Clear”, czyli oglądanie rzeczywistości bez upiększeń. Zarabia na tropieniu oszustw związanych z wykorzystaniem zasłon, w tym nielegalnych nakładek dostępnych na czarnym rynku.

Pewnego dnia Dunes dowiaduje się o śmierci swojej byłej żony, Kendry. Wszystko wskazuje na samobójstwo, jednak pozostawiona przez nią wiadomość sugeruje coś zupełnie innego. Dochodzenie prowadzi go od miejskiego półświatka do ludzi dysponujących pieniędzmi i wpływami. Sprawa dotyka też wydarzeń z przeszłości detektywa, od których bezskutecznie próbuje się uwolnić. Musi więc zmierzyć się nie tylko z cudzymi sekretami, ale także z własnymi wspomnieniami i poczuciem winy. A w rzeczywistości, w której każdy może oglądać inną wersję tego samego miejsca, nawet ustalenie, komu wierzyć, staje się cholernie trudne.

Snyder sprawnie łączy klasyczny czarny kryminał z cyberpunkową dystopią. Jest samotny śledczy, martwa kobieta i miasto pełne sekretów. Czuć klimat „Blade Runnera”, choć sam schemat fabularny bliższy jest starym opowieściom detektywistycznym. Mnie jednak najbardziej zainteresowało coś innego. Przypomniał mi się „Kongres futurologiczny” Stanisława Lema, którego komiksową adaptację Rafała Mikołajczyka niedawno omawiałem na blogu. U Lema rzeczywistość fałszowała chemia, u Snydera ludzie sami kupują sobie wygodniejsze widoki. Nie trzeba nikogo zmuszać do życia w kłamstwie. Wystarczy zadbać, żeby prawda była mniej atrakcyjna od iluzji.

Szkoda, że scenarzysta dość szybko odsuwa te rozważania na bok. Pierwsza część albumu potrafi zaintrygować, a pościgi i gwałtowne zwroty akcji nadają historii tempo. Później komplikacji przybywa szybciej niż odpowiedzi. Śledztwo obrasta kolejnymi tajemnicami, jakby Snyder próbował zmieścić znacznie dłuższą serię w jednym albumie. Nie pomaga też gadatliwość Dunesa. Rozumiem konwencję noir, ale narracyjne ramki tłumaczą chwilami rzeczy, które wolałbym odkrywać sam. Najbardziej żal mi jednak emocji. Bohater dźwiga ciężar rodzinnej tragedii, a scenariusz, zamiast dać mu chwilę oddechu, często popycha go prosto do następnej sensacyjnej sceny. W efekcie niektóre wydarzenia, które powinny mnie poruszyć, przyjąłem z niepokojącą obojętnością.

Za to Francis Manapul wykonał kawał świetnej roboty. Jego ilustracje łączą malarską swobodę z precyzją rysunku. Kreska bywa miękka i szkicowa, by za chwilę nabrać ostrości. Artysta potrafi pokazać zarówno rozmach miasta, jak i ciasne zbliżenia na twarz czy dłoń. W scenach akcji sylwetki gwałtownie zmieniają pozycję, a świat niemal rozpada się na obrazy. Zdarzało mi się zatrzymać na jednej planszy dłużej, niż wymagała tego lektura, zwyczajnie po to, żeby nacieszyć oczy.

Jeszcze ciekawiej wypada kolorystyka. Chłodne błękity i brudne granaty deszczowych ulic ścierają się z jaskrawym pomarańczem, fioletem czy czerwienią. Wojenne wspomnienia zyskują przygaszone, akwarelowe odcienie, a gdzie indziej zostają tylko czerń, biel i jeden mocny akcent barwny. Szczególnie podobało mi się zestawienie ponurej ulicy z naiwnymi, kreskówkowymi rysunkami nałożonymi na jej przestrzeń. W jednej chwili widzimy miasto, w następnej - cudzą fantazję. I bez żadnych objaśnień rozumiemy, jak daleko od siebie mogą znajdować się ludzie stojący tuż obok.

Doceniam również sposób komponowania plansz. Szerokie panoramy sąsiadują z pionowymi kadrami, przyspieszając lub wyhamowując akcję. Manapul często stawia na światło i atmosferę zamiast na formalne sztuczki. Wie, kiedy rozświetlić całą stronę neonami, a kiedy pozostawić postać w niemal całkowitej ciemności. Właśnie wtedy „Clear” nie potrzebuje monologu, żeby pokazać samotność czy strach.

Nie chcę jednak sprowadzać tego albumu do efektownych ilustracji. Kilka drobiazgów naprawdę dało mi do myślenia. Choćby budynki pozbawione charakteru, bo po co tworzyć coś pięknego, skoro każdy i tak przykryje to własną wizją? Albo sam Dunes, który niekoniecznie jest moralnie lepszy od innych tylko dlatego, że wybrał życie bez filtra. Coraz wyraźniej dostrzegałem w jego uporze nie tyle bohaterstwo, ile potrzebę karania samego siebie. To ciekawsze od prostego podziału na jednego człowieka znającego prawdę i resztę otumanionego społeczeństwa.

Żałuję też tego, czego Snyder nie zdążył rozwinąć. Jak wygląda bliskość między ludźmi, którzy mogą oglądać siebie nawzajem inaczej? Co zostaje ze wspólnego życia, gdy każdy zamyka się we własnej wersji rzeczywistości? Komiks otwiera te możliwości, ale wybiera znajome rozwiązania gatunkowe. Postacie drugoplanowe często stają się jedynie kolejnymi przystankami na trasie śledztwa, a finał próbuje pozamykać nagromadzone wątki za pomocą pośpiesznych wyjaśnień, zamiast pozwolić, by ich konsekwencje wybrzmiały w działaniach bohaterów. W zwykłym akcyjniaku pewnie bym to przełknął. Tutaj pomysł obiecywał znacznie więcej.

„Clear. Bez filtra” jest niezły, chwilami bardzo interesujący, ale daleki od najlepszych dokonań Snydera. Miłośnicy futurystycznych kryminałów i cyberpunkowych klimatów powinni znaleźć tu sporo dla siebie, zwłaszcza jeśli cenią pomysłową oprawę graficzną. Ja skończyłem lekturę z poczuciem, że Manapul miał do powiedzenia więcej obrazem niż Snyder słowami, a jego rysunki pozwalały mi chwilami widzieć w „Clear” znacznie lepszy komiks, niż rzeczywiście dostałem. Kiedy jednak zdjąłem z niego wszystkie wizualne fajerwerki i spojrzałem na samą historię, pozostał niedosyt. A przecież cały ten album miał przekonywać, że czasem warto zobaczyć rzeczywistość bez upiększeń.

Polecana lektura

"Clear. Bez filtra"

To jest link afiliacyjny. Kupując za jego pomocą, wspieracie rozwój bloga, a cena dla Was pozostaje bez zmian.

Sprawdź cenę w Gildii

[WSPÓŁPRACA REKLAMOWA] Egzemplarz komiksu na potrzeby recenzji dostarczył wydawca. Wydawca nie miał wpływu na moją opinię i nie czytał tekstu przed publikacją.

Zamieszczone w recenzji obrazy pochodzą z omawianego komiksu i zostały wykorzystane wyłącznie w celach informacyjnych oraz promocyjnych, w ramach dozwolonego użytku recenzenckiego. Nie są w żaden sposób używane ani udostępniane w celach szkolenia systemów sztucznej inteligencji.