„Osiedle Swoboda 2”. Recenzja komiksu
Jak często sięgacie po kontynuację komiksu, o którym wydaje wam się, że wiecie już absolutnie wszystko? Jesteście święcie przekonani, że autor po prostu zabierze was z powrotem na stare śmieci, pozwoli jeszcze raz usiąść z bohaterami na ławce pod blokiem i bezpiecznie odgrzać klimat, który kiedyś zadziałał. Dokładnie z takim nastawieniem podchodziłem do drugiego tomu legendarnego „Osiedla Swoboda”. Byłem gotowy na spokojny powrót do osiedlowych rozmów Smutnego i Wiraża, na kolejną porcję historii pachnących tanim piwem, papierosowym dymem i blokowiskiem początku lat dwutysięcznych. I wiecie co? Bardzo szybko okazało się, że Śledziu miał wobec czytelników zupełnie inne plany.
Dzięki wydawnictwu Kultura Gniewu w nasze ręce trafia drugie wydanie zbiorcze „Osiedla Swoboda 2”. Album zawiera historie publikowane już po upadku kultowego magazynu „Produkt”, kiedy seria zaczęła żyć własnym życiem w osobnych zeszytach. To kompletny materiał, który pozwala prześledzić ogromną ewolucję całego uniwersum i zobaczyć, jak daleko Michał „Śledziu” Śledziński odjechał od pierwotnej formuły.
I właśnie ta zmiana kierunku rozwala system najmocniej. Śledziu nie zrobił tego, czego oczekiwała duża część fanów. Nie postawił na nostalgiczne odcinanie kuponów. Zamiast spokojnie odtwarzać dawny klimat, wrzucił swoich bohaterów w środek totalnie przerysowanej, pulpowej i momentami wręcz paranoicznej opowieści. „Osiedle Swoboda” przestało być kameralną historią o życiu na blokowisku. Teraz to pełnoprawna sensacyjna jazda bez trzymanki, wymieszana z groteską, teoriami spiskowymi i brutalnym osiedlowym absurdem. Ryzykowny ruch? Jak cholera. Jednych czytelników kompletnie odrzucił, inni do dziś uważają go za genialny. Ja sam po lekturze nadal stoję gdzieś pośrodku.
Grzybek
W „Osiedlu Swoboda 2” wracają bohaterowie znani z pierwszego tomu, ale funkcjonują już w znacznie brutalniejszej rzeczywistości. Szopa nadal próbuje żyć po swojemu, lawirując między osiedlowym luzem a szemranymi interesami. Smutny coraz mocniej zamyka się we własnych frustracjach i paranojach, a reszta dawnej ekipy desperacko próbuje odnaleźć się w świecie, który coraz bardziej przypomina karykaturę osiedlowego życia.
Sama Swoboda również mocno się zmieniła. Nie jest już miejscem zwykłych historii o imprezach, dziewczynach i siedzeniu pod trzepakiem. Nad osiedlem zaczyna wisieć atmosfera dziwnego zagrożenia. Coraz częściej przewijają się lokalne układy, szemrane interesy oraz powiązania z miastem, policją, biznesem i kościołem. W tle pojawia się również jedna z najciekawszych postaci tego tomu - tajemniczy Pan Wrona. „Redaktor” nielegalnej lokalnej rozgłośni radiowej sprawia wrażenie człowieka, który wie o Swobodzie znacznie więcej niż pozostali bohaterowie. Z każdą kolejną stroną coraz mocniej czuć, że osiedle staje się polem walki ludzi mających znacznie większe ambicje niż zwykłe blokowe przepychanki.
Jednocześnie Śledziu wrzuca swoich bohaterów w serię kompletnie absurdalnych, ale zaskakująco wciągających wydarzeń. Na osiedlu działa OPO - Osiedle Pod Ochroną - grupa samozwańczych strażników dowodzonych przez Mr. Kriega, którzy patrolują ulice niczym osiedlowi superbohaterowie po obejrzeniu zbyt wielu filmów akcji. Pojawiają się brutalne porachunki, pościgi, narkotykowe akcje, dziwne eksperymenty i konflikty z lokalnymi gangsterami pokroju Bossa Drwala. Jest też polski Joker - Chemiczny Ali - osiedlowy psychol i jedna z najbardziej odklejonych postaci całego albumu.
Świat przedstawiony rozrasta się coraz bardziej, a fabuła wyciąga bohaterów poza znajome podwórka i prowadzi ich prosto w brutalne mroki samego Centrum.
Śledziu bardzo sprawnie miesza osiedlowy realizm z groteską, sensacją i teoriami spiskowymi. Dzięki temu „Osiedle Swoboda 2” momentami przypomina gorączkowy sen o Polsce początku lat dwutysięcznych - kraju, który próbował udawać nowoczesność, choć pod cienką warstwą reklam, kolorowych szyldów i nowych inwestycji nadal rządził chaos, przemoc oraz układy. Najciekawsze jest jednak to, że mimo całej tej komiksowej przesady bohaterowie pozostają zwykłymi ludźmi z blokowiska - zagubionymi, śmiesznymi, często żałosnymi, ale jednocześnie bardzo prawdziwymi.
Jeśli chodzi o sam scenariusz, można się tutaj momentami nieźle pogubić. „Stara” Swoboda, mimo że składała się z wielu krótszych historii, była znacznie bardziej czytelna. Tutaj ciężar narracji potrafi przytłoczyć. Wątki nakładają się na siebie, tempo bywa zabójcze, a chaos chwilami staje się zwyczajnie męczący.
Warstwa graficzna to natomiast kompletna rewolucja. Możecie zapomnieć o surowej, pachnącej kserem czerni i bieli z pierwszego tomu. Tym razem dostajemy kolor autorstwa Bartosza Ślesińskiego, wspomaganego również przez Śledzia. Ale spokojnie - to nie są agresywne, neonowe barwy rodem z amerykańskich superhero. Paleta kolorów pozostaje przygaszona, brudna i ciężka. Dominują bure odcienie, które idealnie współgrają z duszną atmosferą całej historii.
Zmieniło się także kadrowanie oraz sposób prowadzenia plansz. Dla wielu czytelników te zmiany mogą okazać się trudne do zaakceptowania - i szczerze mówiąc, doskonale to rozumiem. Gdzieś po drodze uleciała część tego surowego uroku, który dawała pierwszemu tomowi czarno-biała estetyka. Nawet bardziej przystępna kreska i wprowadzenie koloru nie zawsze działają tutaj na korzyść opowieści. Z drugiej strony trudno odmówić Śledziowi odwagi. Widać, że nie chciał stać w miejscu i próbował popchnąć swoje uniwersum w zupełnie nową stronę.
Po lekturze mogę powiedzieć jedno - największą wadą tego albumu pozostaje jego narracyjny chaos i przytłaczające tempo. Fabuła momentami dociska pedał gazu tak mocno, że można dostać zadyszki. Gąszcz dziwacznych postaci, gwałtowne przeskoki między wątkami oraz nagromadzenie absurdalnych wydarzeń potrafią zwyczajnie przebodźcować odbiorcę. To komiks wymagający pełnego skupienia. Wystarczy chwila nieuwagi, by pogubić się w tej całej gangstersko-osiedlowej układance. Dodatkowo niektóre poboczne motywy kończą się nagle albo sprawiają wrażenie urwanych w pół zdania.
Tylko że kiedy w końcu przestaniecie walczyć z tym chaosem i pozwolicie tej historii płynąć własnym rytmem, „Osiedle Swoboda 2” zaczyna oddawać z nawiązką. Bo największym talentem Śledzia nadal pozostają dialogi. To właśnie one robią tutaj największą robotę. Są wulgarne, bezczelne, uliczne i absolutnie naturalne. Brzmią dokładnie tak, jak rozmowy ludzi wychowanych na polskich blokowiskach. Nawet najbardziej odklejone postacie mają swój charakter i autentyczność, dzięki czemu w tę całą gangsterską zadymę wchodzi się bez większego problemu.
To komiks ciężki, brudny i momentami kompletnie szalony. Uderza w czytelnika energią starego, przesterowanego riffu i pokazuje, że polski komiks potrafi dostarczyć pełnoprawną, bezkompromisową rozrywkę na naprawdę wysokim poziomie.
Szeroki wybór komiksów w przystępnych cenach!
Podsumowując ten cały osiedlowy rollercoaster - „Osiedle Swoboda 2” to tytuł, który świadomie dzieli fandom na pół. Jeśli oczekujecie nostalgicznego powrotu do starej Swobody i kolejnych ciepłych historyjek spod bloku, możecie mocno odbić się od tej lektury. Ale jeśli kupujecie pulpową konwencję, chaos i artystyczną bezczelność Śledzia, dostaniecie komiks, który potrafi konkretnie przeorać głowę.
Michał „Śledziu” Śledziński będzie gościem tegorocznej Komiksowej Warszawy. W najbliższą sobotę o godzinie 18:00 w sali Kokosz odbędzie się spotkanie z autorem prowadzone przez Daniela Hilbrechta. Rozmowa ma być podsumowaniem trzydziestu lat pracy artystycznej Śledzia. I szczerze? Lepszej okazji, żeby posłuchać o ewolucji „Osiedla Swoboda”, raczej szybko nie będziecie mieli, więc wbijajcie na Komiksową Warszawę!
[Współpraca reklamowa] Komiks do przygotowania recenzji otrzymałem od wydawnictwa Kultura Gniewu. Wydawnictwo nie miało żadnego wpływu na moją ocenę.
Zamieszczone w recenzji obrazy pochodzą z omawianego komiksu i zostały wykorzystane wyłącznie w celach informacyjnych oraz promocyjnych, w ramach dozwolonego użytku recenzenckiego. Nie są w żaden sposób używane ani udostępniane w celach szkolenia systemów sztucznej inteligencji.
